تن‌پوش مردان و زنان در دوران قاجاریه

در این شماره در ادامه روند بررسی پوشاک دوران مختلف به بررسی انواع پوشاک مردان و زنان در دوران قاجاریه می‌پردازیم.

 

ابتدا به بررسی تیتروار بخش‌های مختلف لباس مردان در دوران قاجار پرداخته و سپس به سراغ بخش‌های مختلف لباس زنان در این دوران می‌رویم.

بخش‌های مختلف تن‌پوش مردان:

شلوار: عمدتاً به دو شکل دیده می‌شد. گونه نخست که سنتی‌تر به شمار آمده و برای نشستن روی زمین مناسب‌تر بودند، گشاد بود و از پارچه نخی سفید یا آبی تهیه می‌شد و به آن در اصطلاح زیرجامه می‌گفتند.

گونه دوم شامل شلوارهای تنگ به سبک ارتش اروپایی بود که اغلب مردان شهری با موقعیت‌های بالای اجتماعی و اعضای دربار تمایل به پوشیدن آن داشتند و برای نشستن روی صندلی طراحی مناسب بود و به‌نوعی نشان‌دهنده دارایی، مقام و نوگرایی فرد به شمار می‌آمد. این شلوارها با پارچه سفید، آبی یا قرمز دوخته‌شده و یک نوار قیطان‌دوزی در بیرون درز پاچه‌های آن وجود داشت.

پیراهن: بدون آهار و بدون هیچ بازشویی چه در شانه‌ها و چه در جلوی لباس بودند. مردان طبقه بالا و متوسط تمایل به پوشیدن پیراهن‌های سفید پارچه‌ای داشتند و مردان طبقه پایین اغلب پیراهن پارچه‌ای آبی بر تن می‌کردند.

قبا: تن‌پوشی است که تقریباً اقشار جامعه بر تن می‌کردند و شامل یک ردای بلند می‌شد که معمولاً از پارچه رنگی یا طرح دار تهیه‌شده و نوع مواد مصرفی در بافت آن به فصل سال و موقعیت اجتماعیافراد بستگی داشت. برای مثال یک بالاپوش با رنگ تیره معمولاً در زمستان پوشیده می‌شد، درحالی‌که لباس یک‌لایه نخی در ماه‌های تابستان استفاده می‌شده است. قبا معمولاً جلوباز بوده و یک یقه کوچک ایستاده داشت. موقع پوشیدن یک‌طرف آن را روی طرف دیگر می‌انداختند (اغلب سمت چپ) و دو بخش آن با بندینک یا دکمه‌ای در زیر بسته می‌شده است. این لباس غالباً حاوی دو جیب سوراخ در طرفین بود و به جیب‌های نیم‌تنه‌ای که زیر این لباس پوشیده می‌شده دسترسی داشته است.

عبا: یکی دیگر از اقسام لباس‌های رویی است که همه اقشار مردان بر تن می‌کردند. در قسمت جلویی و آستین‌ها باز است و سوراخ آستین‌هایش گشاد هستند.

نوع مواد مصرفی برای دوخت آن شامل ابریشم، پشم، پشم شتر بود. به‌طور عمده دو گونه عبا وجود دارد که از پشم شتر و ابریشم بافته‌شده است که نوع ابریشمی آن در فصل گرم و بافت پشمی آن در فصل سرما کاربرد داشته است.

سرپوش:در دوره قاجار چندین گونه از سرپوش مردانه مانند عرقچین، عمامه، کلاه نمدی و کلاه قجری وجود داشته که توسط مقامات بلندپایه جامعه استفاده می‌شده‌اند. گروه‌های مختلف اجتماعی اعم از بازرگانان، مولاها، وکلا، کاتبان و کشاورزان ثروتمند در این دوره عرقچین و یک عمامه بر سر می‌گذاشتند. عرقچین در انواع مختلفی مورداستفاده قرار می‌گرفت، از آن جمله می‌توان به شب‌کلاه اشاره کرد که در داخل خانه مورداستفاده قرار می‌گرفت.

کارگران، دهاتیان و کوچ‌نشینان نیز عمدتاً از کلاه نمدی استفاده می‌کردند. شکل، رنگ و نوع موادی که در تهیه این سرپوش‌ها استفاده می‌شد به موقعیت اجتماعی استفاده‌کننده آن اشاره داشت؛ بنابراین، یک کوچ‌نشین ممکن بود کلاه نمدی به رنگ قهوه‌ای طبیعی سرکند درحالی‌که یک دهاتی نمونه سفید آن را می‌پوشید.

بخش‌های مختلف تن‌پوش زنان:

در اواخر قرن سیزدهم هجری قمری بیشتر زنان شهری لباس بیرونی می‌پوشیدند که شامل شلوار، زیر پیراهن و یک روپوش با دامنی زنگ مانند بود و در بعضی موارد پوتین‌های جورابی. طی چند دهه روپوش با یک نیم‌تنه و دامن مجزا جایگزین شد و این مدل لباس بیرونی تا اوایل قرن بیستم متداول بود.

پیراهن: یکی از ماندنی‌ترین موارد در قفسه لباس‌های زنانه زیر پیراهن و پیراهن بود. این لباس برای زنان طبقه پایین اجتماع از پارچه نخی سفید و برای زنان ثروتمند از پارچه نازک بدن‌نما ساده یا خال‌خالی سفید و گاهی آبی یا صورتی دوخته می‌شد و تا اواخر قرن سیزدهم هجری قمری این قبیل پیراهن‌ها کوتاه بودند و فقط تا کمر یا کمی پایین‌تر از آن می‌رسیدند.

سرپوش: استفاده از سرپوش‌های زنانه بیش از هر عنصر دیگری در دوره قاجاریه متداول بود و بسیاری از زنان حتی در اندرونی نیز از آن استفاده می‌کردند. شکل پایه سرپوش (چارقد) شامل یک سه‌گوشی شفاف یا نازک بود که گوش‌ها و بیشتر موها را می‌پوشانید. انتهای دو طرف این پوشیه تا زیر چانه‌ها می‌رسید و با سنجاق به یکدیگر گره می‌خوردند.

...

Men and Women’s Dress in Qajar Period

Men's trousers came in two forms. The first, and more old-style type was insecurely cut and generally made of white or blue cotton. These were called zir-e jumah or very occasionally, shalvar. Another type were European military-style trousers, generally called shalvar, which tended to be worn by city men of higher positions and members of the court. These trousers were made in white, blue or red cloth, and usually had a line of ponytail down the outside layers of the trouser legs.

The baggier slacks of traditional style were more suitable for sedentary on the floor, while the tight European trousers were designed for sitting on chairs. The necessary trousers, were consequently regarded as another indication of a person's wealth, status and ‘modernity'.

These were unstarched shirts, with an opening either on the shoulder or down the front of the garment. Upper and middle ranking men tended to wear shirts made of snowycotton, while the ‘lower orders' wore piranhas made of blue cotton.

The qaba is a long gown usually made of colored or patterned cloth. The type of material depended upon the time of year and the status of the wearer. A dark colored, quilted garment, for example, was typically worn in the winter, while a single width of cotton was worn during the temporary months.

The qaba was always open at the front with a small standup collar. It was worn by passing one side (usually the left) over the other, and fastening the two sides with a tie or a minor button devoted to the right-hand seam.

The qaba was worn by all classes of society. There is a blue qaba for a mullah, and one for a. There is also a qaba for a rich commercial within the collection.

The 'aba' is another form of outer garment. It is open at the front and sleeveless, and it has large armholes. It was worn by men of all classes. The type of material (silk, wool, camel hair) and its weight variedaccording to the time of year (heavier weights in winter).There are two ‘aba's; one made of camel hair and oneof silk.

During the Qajar era there were several basic types of men's headgear, such as the skullcap ('araqchin), the turban (mandil), the felt cap (kolahnamadi), and the so-called Qajar hat (kolahQajari) that was worn by the higher echelons of society.

By the end of the nineteenth century, merchants, mullahs, lawyers, scribes and richer farmers wore the skullcap with turban. Laborers, peasants and nomads normally only wore a felt cap. The shape, color and type of material used for these caps indicated the social status of the wearer. Thus a nomad might wear a round felt cap in natural brown, while a peasant might have a white version. Infrequently, red felt caps were worn.

There were also various types of cloth skullcaps. Some were worn inside the house (shabkolah), others could be worn both indoors and outdoors, and tended to be decorated with small quilting stitches. Others were worn under turbans and were normally flatter, but with more decorative crowns.

At the end of the eighteenth century, most urban women were wearing an outfit made up of trousers, a chemise and a gown with a bell-shaped skirt, and in some cases the so-called sock-boots. Within a few decades, the gown was replaced by a separate jacket and skirts, and this type of outfit continued in use until the early twentieth century.

One of the most enduring items in a woman's wardrobe was the chemise or piranha. These garments were made out of white cotton for lower class women and a transparent gauzy fabric, either plain, or spotted white, sometimes blue or pink for wealthier women.

In contrast to the rest of their costume, women's headdress was to remain comparatively modest during the Qajar period. As in the earlier periods, many women wore a head covering of some kind even when indoors. The basic form of head covering (charqat), consisted of a thin or transparent triangle of material that was used to conceal the ears and most of the hai

بالا