آرایه‌های تزئینی دربار قاجار

دوران قاجاریه، جدا از سال‌های نخستین استقرار که به طبع شرایط سیاسی و شخصیت ذاتی آغامحمدخان قاجار نمی‌تواند دوره شگفتی در صنعت و هنر قلمداد شود، در باقی ادوار به نسبت با فراز و نشیب‌هایی یکی از دوره‌های قابل‌تأمل است. بسته به موضوع نوشتار، در صنعت جواهرسازی و آرایه‌های تزئینی این دوره حائز اهمیت است. چراکه به‌ویژه در عهد ناصری به سبب قوام حکومت و استمرار تسلط دولت مرکزی بر نواحی مختلف کشور و نیز شخصیت ذاتی ناصرالدین‌شاه که عمیقاً هنردوست و هنرپرور بود و به‌ویژه میل شدیدش به نوآوری و آشنایی او با جهان پیشرفته که درنتیجه مسافرت‌های اروپایی حاصل آمده بود، امکان رشد و پویایی این هنر ـ صنعت بیش‌ازپیش فراهم آمد.

 

فتحعلی شاه قاجار دومین پادشاه این دودمان که به استناد منابع تاریخی و تصاویر برجای‌مانده، شخصیتی خودآرا بود که بسیار به زینت و آراستگی خویش اهمیت می‌داد. مجموعه لباس. جبه، کلاه، تاج، جقه، شمشیر و متعلقات پادشاه در زندگی روزمره بر طبق آنچه تصویر شده مملو از جواهرات و تزئینات متعدد است که برخی از آن‌ها شگفتی‌آور است. از آن جمله تاج پادشاهی است که مملو از جواهراتی همچون الماس، یاقوت، مروارید و زمرد بوده است. یا همین‌طور بازوبند و کمربند مرصع پادشاه که بنابرآنچه پولاک در سفرنامه خود متذکر شده هیچ‌چیزی یارای برابری با آن‌ها نبوده است.

پس از فتحعلی شاه که بررسی موردی جواهرات شخصی و درباری او فرصتی گسترده‌تر را می‌طلبد. ناصرالدین‌شاه سرآمد پادشاهان قاجار در استفاده از جواهرات بوده است. او که به سبب آشنایی با هنر و تمدن اروپا شیفته آن شده بود، هنرمندان و صنعتگران بسیاری را واداشت تا با مطالعه تخصصی بر روی منابع و سفر به سرزمین‌های اروپایی دستاوردهای آنان را بازسازی نمایند. این تأثیرپذیری در جواهرسازی موجبات تغییرات عمده‌ای شد. خصوصت منحصربه‌فرد جواهرات درباری این دوره استفاده فراوان از قطعات طلاکاری، مروارید و سنگ‌های قیمتی است که شاید نمونه‌های دیگری در تاریخ ایران نتوان یافت که در آن‌ها به این میزان اصرار در استفاده از عناصر ذی‌قیمت در کنار هم باشیم.

جدا از پادشاهان، درباریان و به‌طور عمده زنان حرم‌سرا در استفاده از جواهرات سرآمد هستند. اگرچه ماهیت حرم‌سرا اجازه این را نداده تا ثبت دقیقی از جواهرات زنان دربار صورت پذیرد، بااین‌حال می‌توان با ردگیری نوشته‌ها، بررسی آثار باقی‌مانده و نیز واکاوی نقاشی‌ها و عکس‌های به تصویر درآمده از زنان درباری به این جمع‌بندی کلی رسید که زنان در استفاده از گوشواره‌های مملو از جواهر، آویزهای گردن، بازوبند، خلخال، النگو و سایر متعلقات تزئینی افرادی افراط‌گر بودند و میزان و شدت رقابت درون ساختاری موجود در حرم‌سرا بر این ولع بیش‌ازپیش می‌افزود.

درباریان نیز دستکمی از پادشاه و زنان حرم‌سرا نداشتند و در استفاده از جواهرات گران‌قیمت گشاده‌دست بودند و از انواع شناخته‌شده تزئینات شامل گردن بند، بازوبند، تاجکلاه، گوشواره، کمربند، حمایل و... خود و همسرانشان به‌وفور استفاده می‌کردند.

جواهرات موردعلاقه و پرکاربرد در این دوره انواع یاقوت، مروارید، زمرد و الماس است که در کنار فلزهای گران‌بهایی چون طلا و نقره نقش آرایه گری را بر عهده داشتند. این بیان البته برای توده مردم صدق نمی‌کند و آنچه بیان شد به دربار پادشاهان قاجار و طبقه ممتاز سیاسی جامعه اشاره دارد.

Decorative arches (Array) of the Qajar court

The Qajar era, apart from the first years of its establishment which cannot be regarded as a period of wonder in the field of art-due to the political situation and the inherent character of the Aqha Mohammad Khan Qajar- is one of the most effective periods. Regarding the topic of this article, this period is important in the jewellery industry and decorative arrays. Especially during the Naserid period the growth and dynamism of this art of art became more and more available. It was due to the consistency of government and the continued domination of the central government in different parts of the country. As well, the inherent character of Nasser al-Din Shah, who was deeply artistic and artistic, especially his desire to innovate and become acquainted with the advanced world resulting from European travels. 

Based on historical sources and reminded pictures, Fathali Shah Qajar, the second king of the dynasty, was a self-evident person who was very careful about his ornament Clothing set. The mantle, hat, crown, jumper, sword and king's belongings in everyday life, according to the pictures, are full of jewels and decorations. Some of them which are amazing; among them is the crown of a kingdom full of jewels such as diamonds, rubies, pearls and emeralds. Or the king's armband and belt, has not been anything equal to them, according to what Pollack noted in his travel report.

After Fathali Shah, a case study of his personal jewellery and court will require a wider opportunity. Nasseraddinshah was the leader of the Qajar kings in using jewellery. He was fascinated by the familiarity with European art and civilization, forcing many artists and artisans to rebuild their achievements by studying specialized resources and travelling to European lands. This influence on jewellery brought about major changes. The unique feature of gemstone jewellery is the use of gilding, pearls and gemstones, which may not be the other examples in Iranian history, in which we insist on the use of such elements.

Apart from kings, courtiers and, in general, women of Harems are excelled in using jewellery. Although the nature of the harem has not allowed it to accurately record women's jewellery at court, however, it is possible to trace the writings, study the remaining effects, and look at the drawings and photos depicted in the women's court. To this general summing up that women use in the full of earrings Jewelry, neckless pendants, armbands, anklets, bangles and other decorative items were extreme people, and the intensity and intensity of the internal structure of the harem were increasing more and more.

The courtiers and their wives have not been much less than a king or a woman of the harem. They were generous for using expensive jewellery, from well-known decorations including necklaces, armbands, earrings, belts, waists.

The precious and popular jewellery in this period is a variety of ruby, pearl, emerald, and diamonds, which, along with precious metals such as gold and silver, played the role of the array. Of course, this does not apply to the masses of the people, and what is said refers to the court of the Qajar kings and the privileged political class of society.

بالا